Les Trèfles, duurzaamheid als pedagogisch element

Tegen maart 2016 krijgt Anderlecht een nieuwe gemeentelijke school: P23 – Les Trèfles. Een passieve kleuter- en lagere school met sportzaal met een capaciteit van 750 leerlingen. Het gebouw, ontworpen door architectenbureau Árter, heeft daarbij een duidelijke missie. Het project wil niet alleen een voorbeeld zijn qua energetische prestaties en andere duurzaamheidsaspecten maar eveneens de bewustwording van kinderen, ouders en leerkrachten stimuleren door hen de juiste reflexen aan te leren om zuinig met energie om te springen. Duurzaamheid wordt op die manier een cruciaal onderdeel van het pedagogische project.

Klavertjevier

De algemene opbouw van Les Trèfles doet denken aan een klavertjevier of ‘trèfle à quatre feuilles’, wat meteen de nieuwe naam verklaart. In het midden van elk klaverblad vinden we een cirkelvormige speelplaats, in het hart de opdeelbare cafetaria, op het dak een looppiste. De gevel van het complex bestaat uit panelen in ‘evoluerende‘ kleuren en elke cirkel heeft zijn eigen kleurtoon, waarmee elke groep kinderen zich makkelijk kan identificeren.

“Ons ontwerp is geïnspireerd op het onderzoek van professor Mitsuru Senda. De doelbewust gekozen ronde vormen stimuleren tot 20% meer beweging bij de leerlingen. Bovendien bekomen we zo ook een grotere benutbare vloeroppervlakte voor een zelfde gevelontwikkeling ten opzichte van een rechthoek”, aldus architect Patrick Vonck, directeur van Árter.

“De circulatie werd daarbij zorgvuldig bestudeerd. Er werden geen trappen voorzien, maar gewerkt met drie niveaus die door middel van bruggen en zachte hellingen met elkaar verbonden zijn. Hierdoor zijn ze makkelijk bereikbaar voor personen met beperkte mobiliteit en voor ouders met kinderwagens.”

Duurzaamheid troef

Het project werd geselecteerd als laureaat van de projectoproep ‘Voorbeeldgebouwen 2012’ georganiseerd door Leefmilieu Brussel-BIM. Niet verwonderlijk, want de school en turnzaal worden gekenmerkt door vooruitstrevende energetische en milieuprestaties die ruim voldoen aan de passiefnorm.

“De jaarlijkse energievraag voor ruimteverwarming ligt met 9 kWh/m² per jaar voor de school en 7 kWh/m² per jaar voor de turnzaal onder de passiefnorm van 15 kWh/m² per jaar. Bovendien werden alle bouwknopen gedetailleerd en gesimuleerd met berekeningssoftware in functie van de noodzakelijke isolatie en luchtdichtheid van de gebouwschil. Het passiefgebouw evolueert zo richting nulenergie.”

Een WKK bijgestaan door de verwarmingsinstallatie produceert het sanitair warm water van de turnzaal.

Gezondheid en concentratie

De keuze van alle bouwmaterialen wordt bepaald op basis van een ‘Life Cycle Assessment’ (LCA), waarbij de totale milieubelasting van een product gedurende de hele levenscyclus wordt berekend.

“De gevelbekleding voorzien we van een kristallaag die effect heeft op de kleurbeleving afhankelijk van het perspectief en de werking van het zonlicht. BREEAM kende hiervoor een A+ rating toe aan de gevel.”

“Door de aanwezigheid van veel natuurlijk licht is de klas gedurende 80 % van de schooltijd onafhankelijk van kunstlicht. De driedubbele beglazing in het gebouw wordt voorzien van een ingebouwd zonweringsysteem achter een vierde glasplaat. En een lichtvoeler regelt het artificieel licht van de klassen naargelang het beschikbare daglicht. De verlichting van de sportzaal kan op ‘trainingsoptie’ of op ‘wedstrijdoptie’ worden geschakeld.”

“De gebouwen dienen niet gekoeld te worden. In de zomer wordt oververhitting vermeden door middel van een free cooling- en night coolingsysteem met warmtewisselaar en natuurlijke ventilatie. In de winter worden de zonnewinsten benut met behulp van de zonnefactor van de beglazing.”

“Het binnenklimaat zal bijdragen tot de gezondheid van leerlingen en leerkrachten en hun concentratievermogen verbeteren. Individuele ventilatie-eenheden met warmteterugwinning ventileren elke klas. Terwijl de sportzaal extra voorzien is van centrifugale ventilatoren die gekoppeld zijn aan individuele luchtkwaliteitsondes zodat het ventilatiedebiet kan worden bijgestuurd in functie van de bezetting.”

De prestaties van de verschillende technische installaties worden daarbij voortdurend gemonitord zodat ontsporingen kunnen worden voorkomen.

Groen op school

“Ook is er oog voor groen op school. Naast groendaken en -gevels die zorgen voor meer biodiversiteit, bewaarden we enkele moestuinen die al vóór de bouw van het project aanwezig waren. Contacten tussen leerlingen en niet-professionele kwekers worden daarbij een wezenlijk onderdeel van het educatieve project van de school.”

“Het regenwater wordt on-site beheerd met twee bedoelingen. Enerzijds om het te hergebruiken, anderzijds om het water dat naar de riool gaat te vertragen en te verminderen. Twee regentonnen zorgen voor de inzameling van regenwater vanaf de groendaken en maken hergebruik mogelijk voor het sanitair en het begieten van de directe omgeving. Deze watertonnen voorzien in 37 % van het waterverbruik van het project.”

Twee stormbekkens vertragen de afvoer van het regenwater naar de riool. Deze bekkens worden in het project geïntegreerd in de vorm van vijvers en deze aanwezigheid van water maakt het terrein erg aantrekkelijk. Drainerende parkings en buffersloten vullen het regenwaterbeheersysteem aan: ze laten het regenwater in-site infiltreren of off-site evacueren zonder het rioleringsstelsel te overladen.

Studie- en ontwerpbureau Árter

Árter is een multidisciplinair studie- en ontwerpbureau uit Brussel. Het bestaat uit vijf departementen die elkaar aanvullen waardoor het mogelijk wordt alle facetten van een hedendaags project te bestuderen. Aandacht voor milieu en duurzaamheid spelen in elk domein de hoofdrol. Sinds zijn ontstaan in 1990, heeft deze groep van ongeveer 45 medewerkers, onder leiding van Johan Van Dessel en Patrick Vonck, talrijke projecten in verscheidene domeinen gerealiseerd.

Het departement Environment geeft in zijn haalbaarheidsstudies steeds de voorkeur aan passiefconstructies met ecologisch verantwoorde en gezonde materialen. De technieken worden op doordachte wijze ontworpen met integratie van hernieuwbare energieën met als doel het nulenergie bouwen. De restauratie van historische monumenten door het departement Restoration gaat verder dan het louter toepassen van standaardoplossingen. Met behulp van gespecialiseerde software worden bouwknopen gesimuleerd om zo tot de beste oplossing te komen.

Enkele recente duurzame referenties van het bureau zijn de Botanique in Brussel met een passief ontvangstpaviljoen en lokalen voor de tuiniers, de Veeartsenijschool in Anderlecht met de restauratie van gevels en daken en het Park van Liverpool met het duurzaam wijkcontract Lemmens.

www.arter.be